Pielęgnacja skóry wrażliwej: Jak zadbać o delikatną cerę?

Uroda

Pielęgnacja skóry wrażliwej to nie tylko codzienny obowiązek, ale prawdziwe wyzwanie dla wielu osób. Cera wrażliwa, charakteryzująca się nadmierną reakcją na zewnętrzne bodźce, wymaga szczególnej troski oraz stosowania odpowiednich kosmetyków, które nie podrażnią jej delikatnej struktury. Badania pokazują, że objawy nadwrażliwości dotykają nawet 30-50% populacji, co sprawia, że zrozumienie jej potrzeb staje się kluczowe dla utrzymania zdrowia i komfortu skóry. Właściwe nawilżenie, ochrona przed słońcem i odpowiedni dobór składników aktywnych to fundamenty skutecznej pielęgnacji, które mogą znacznie poprawić jakość życia osób borykających się z tym problemem. Jak więc skutecznie zadbać o skórę wrażliwą?

Pielęgnacja skóry wrażliwej

Pielęgnacja skóry wrażliwej wymaga szczególnej troski, aby zredukować ryzyko podrażnień oraz reakcji alergicznych. Istotne jest, aby dobierać kosmetyki odpowiednie do jej potrzeb i stworzyć skuteczną rutynę pielęgnacyjną.

Codzienna pielęgnacja powinna składać się z pięciu kluczowych etapów:

  1. oczyszczenie – warto sięgać po delikatne demakijaże, które nie przesuszają cery,
  2. złuszczanie – w tym przypadku lepszym wyborem będą peelingi enzymatyczne, które są łagodniejsze niż te mechaniczne,
  3. tonizacja – można wspierać naturalnymi tonikami lub hydrolatami,
  4. odżywienie i regeneracja – warto postawić na kremy oraz serum bogate w aktywne składniki, takie jak pantenol czy aloes,
  5. nawilżenie – odpowiednio dobrane produkty pomogą zniwelować uczucie napięcia i dyskomfortu.

Przy wyborze kosmetyków do pielęgnacji skóry wrażliwej warto zwrócić uwagę na te hipoalergiczne oraz zawierające naturalne składniki. Idealny produkt powinien być wolny od parabenów i sztucznych barwników, co dodatkowo ogranicza ryzyko wystąpienia podrażnień.

Nie można zapominać o ochronie skóry przed czynnikami zewnętrznymi – stosowanie filtrów przeciwsłonecznych latem oraz odpowiednich preparatów ochronnych zimą pomoże utrzymać zdrowy wygląd cery przez cały rok.

Co to jest skóra wrażliwa?

Skóra wrażliwa to szczególny typ cery, który niezwykle intensywnie reaguje na różnorodne zewnętrzne bodźce. Osoby borykające się z tym problemem często doświadczają:

  • uczucia ściągnięcia,
  • pieczenia,
  • mrowienia,
  • zaczerwienienia.

Przyczyną tej wrażliwości może być osłabiony mechanizm ochronny, co sprawia, że skóra staje się bardziej narażona na podrażnienia i uszkodzenia spowodowane promieniowaniem UV.

Dodatkowo cera wrażliwa charakteryzuje się skłonnością do reakcji alergicznych na substancje zapachowe oraz konserwanty obecne w kosmetykach. Mogą występować także inne objawy, takie jak:

  • świąd,
  • łuszczenie naskórka,
  • pękające naczynka,
  • ogólne osłabienie struktury skóry.

W pielęgnacji takiej cery kluczowe jest unikanie czynników drażniących, które mogą pogarszać jej stan. Zaleca się stosowanie produktów hipoalergicznych oraz wybieranie naturalnych składników, które mają właściwości kojące i regenerujące. Dzięki temu można skutecznie zadbać o zdrowie i komfort skóry wrażliwej.

Jakie są objawy cery wrażliwej i przyczyny nadwrażliwości?

Cera wrażliwa to dość powszechny problem, który objawia się szeregiem nieprzyjemnych symptomów. Mogą one znacznie wpływać na komfort życia codziennego. Wśród najczęstszych oznak tego stanu znajdują się:

  • uczucie ściągnięcia,
  • mrowienie,
  • pieczenie,
  • swędzenie,
  • zaczerwienienia,
  • uczucie nadmiernego ciepła.

Co więcej, zmiany temperatury mogą prowadzić do występowania widocznych „pajączków” i rumienia.

Przyczyny nadwrażliwości skóry są bardzo zróżnicowane i można je podzielić na czynniki zewnętrzne oraz wewnętrzne. Do tych pierwszych należą:

  • zmiany temperatury,
  • wiatr,
  • zanieczyszczenia środowiska.

Z drugiej strony, stres i niewłaściwa pielęgnacja mogą osłabić mechanizmy obronne naskórka, co sprawia, że staje się on bardziej podatny na podrażnienia.

Obecnie szacuje się, że około 30-50% ludzi doświadcza symptomów cery wrażliwej. Osoby te często napotykają trudności w wyborze odpowiednich kosmetyków, które nie wywołują dodatkowych reakcji skórnych. Dlatego tak ważne jest zrozumienie przyczyn i objawów nadwrażliwości – to kluczowy krok do skutecznej pielęgnacji oraz zapobiegania dalszym problemom skórnym.

Jak dbać o skórę wrażliwą?

Aby skutecznie zadbać o skórę wrażliwą, warto sięgać po łagodne preparaty do mycia. Staraj się unikać agresywnych środków, które mogą wywołać podrażnienia. Przy wyborze kosmetyków zwróć uwagę na ich skład – najlepiej, aby były to produkty hipoalergiczne oraz oparte na naturalnych składnikach.

Odpowiednie nawilżenie jest kluczowe dla zdrowia Twojej skóry. Warto stosować kremy i balsamy nawilżające, które tworzą barierę ochronną i zapobiegają utracie wilgoci. Doskonałym wsparciem będą również oleje roślinne, takie jak jojoba czy migdałowy, które nie tylko świetnie nawilżają, ale także odżywiają skórę.

Pamiętaj też o regularnej higienie – oczyszczaj twarz dwa razy dziennie: rano i wieczorem. Po umyciu dobrze jest używać toników bezalkoholowych, które stabilizują pH skóry oraz wspomagają jej regenerację.

Nie zapominaj o ochronie przed czynnikami zewnętrznymi! W ciągu dnia korzystaj z kremów z filtrami UV, a zimą zabezpiecz swoją skórę przed mrozem odpowiednimi preparatami ochronnymi. Dzięki tym prostym krokom poprawisz kondycję swojej wrażliwej skóry i zmniejszysz ryzyko podrażnień.

Jak wygląda rutyna pielęgnacyjna i oczyszczanie skóry wrażliwej?

Rutyna pielęgnacyjna dla skóry wrażliwej wymaga starannego przemyślenia, aby ograniczyć ryzyko podrażnień. Kluczowym elementem jest dwuetapowe oczyszczanie, które składa się z dwóch głównych kroków: demakijażu oraz właściwego oczyszczenia.

Na początek zastosuj delikatny demakijaż, na przykład olej lub mleczko. Te produkty skutecznie eliminują makijaż, jednocześnie nie powodując podrażnień cery. Po tym kroku warto użyć łagodnego żelu lub pianki oczyszczającej, które są wolne od agresywnych substancji chemicznych oraz alkoholu.

Kiedy skóra jest już oczyszczona, czas na tonizację. Użycie toniku lub hydrolatu pomoże przywrócić naturalne pH skóry i dostarczy jej nawilżenia przed kolejnymi etapami pielęgnacji.

Następnie skoncentruj się na odżywieniu cery odpowiednimi serum i kremami nawilżającymi. Wybieraj produkty bogate w składniki takie jak:

  • kwas hialuronowy,
  • ceramidy.

Te substancje szczególnie wspierają barierę ochronną skóry. Na zakończenie rutyny pamiętaj o regularnym nawilżaniu, które powinno być częścią Twojej pielęgnacji zarówno rano, jak i wieczorem. Systematyczne stosowanie nawilżających produktów znacznie poprawi komfort noszenia kosmetyków i zredukuje uczucie napięcia.

Zachowanie higieny oraz unikanie preparatów mogących wywołać alergie to fundamenty skutecznej pielęgnacji skóry wrażliwej.

Jakie są najlepsze metody nawilżania i składniki nawilżające dla skóry wrażliwej?

Aby skutecznie zadbać o wrażliwą skórę, warto sięgnąć po emolienty. Te preparaty tworzą ochronną barierę, która chroni przed utratą wilgoci. Do najważniejszych składników nawilżających należy zaliczyć:

  • kwas hialuronowy – wiąże wodę w skórze,
  • mocznik – ma właściwości keratolityczne, co sprzyja utrzymaniu odpowiedniego poziomu nawilżenia.

Naturalne oleje, takie jak jojoba czy migdałowy, doskonale komponują się z pielęgnacją delikatnej skóry. Oprócz działania nawilżającego mają one również właściwości łagodzące i przeciwzapalne. Zwróć uwagę na kosmetyki zawierające:

  • alantoinę – wspomaga regenerację,
  • pantenol – redukuje podrażnienia.

Zaleca się aplikowanie produktów nawilżających na lekko wilgotną skórę tuż po oczyszczeniu. Takie podejście skuteczniej zatrzymuje wilgoć i zwiększa efektywność aktywnych komponentów. Regularne stosowanie tych metod może znacząco poprawić kondycję wrażliwej skóry oraz jej zdolność do obrony przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi.

Jak chronić skórę przed czynnikami zewnętrznymi?

Aby skutecznie zabezpieczyć skórę przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, takimi jak zanieczyszczenia czy promieniowanie UV, warto wprowadzić kilka kluczowych strategii. Na początek, codzienne stosowanie filtrów przeciwsłonecznych o odpowiednim poziomie SPF jest niezwykle ważne. Filtry mineralne, które zawierają tlenek cynku lub dwutlenek tytanu, zapewniają doskonałą ochronę, a przy tym są łagodne dla skóry.

Dobrze jest również wzbogacić swoją rutynę pielęgnacyjną o kosmetyki ochronne. Tworzą one na powierzchni skóry barierę chroniącą przed szkodliwym wpływem środowiska. Wiele z tych produktów zawiera cenne składniki, takie jak:

  • witamina E,
  • ekstrakty roślinne,
  • kwas hialuronowy.

Te składniki neutralizują wolne rodniki i wspierają proces regeneracji. Nie można także zapominać o nawilżaniu cery – to kluczowy element w dbaniu o jej kondycję. Stosuj kremy wzmacniające naturalną barierę lipidową, aby utrzymać odpowiedni poziom nawilżenia. Regularna pielęgnacja oraz unikanie kontaktu ze szkodliwymi substancjami mogą znacznie poprawić stan skóry wrażliwej.

Warto również chronić skórę przed zimnem i wiatrem. Używanie balsamów ochronnych do ust oraz okularów przeciwsłonecznych podczas słonecznych dni to praktyczne kroki. Połączenie tych działań pozwoli zachować skórę zdrową i odporną na negatywne czynniki zewnętrzne.

Jakie kosmetyki do pielęgnacji skóry wrażliwej stosować?

Osoby z wrażliwą skórą powinny szczególnie starannie dobierać kosmetyki, które odpowiadają ich unikalnym wymaganiom. Warto zwrócić uwagę na produkty hipoalergiczne, gdyż pomagają one zredukować ryzyko podrażnień oraz wystąpienia reakcji alergicznych. Należy również unikać składników mogących wywoływać dyskomfort, takich jak:

  • alkohol,
  • sztuczne barwniki,
  • intensywne zapachy.

Kiedy wybierasz kosmetyki do pielęgnacji, sięgaj po składniki aktywne o właściwościach łagodzących. Aloes, pantenol oraz roślinne ekstrakty, takie jak rumianek i nagietek, to świetne opcje. Te substancje skutecznie zmniejszają zaczerwienienia i podrażnienia skóry.

Warto także poszukiwać kosmetyków zawierających naturalne oleje i masła – na przykład oleju jojoba lub masła shea. Takie preparaty nie tylko intensywnie nawilżają skórę, ale również tworzą ochronną warstwę przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi.

Zanim przetestujesz nowy produkt, dobrze jest przeprowadzić test uczuleniowy na niewielkim fragmencie skóry. Taki krok pomoże uniknąć nieprzyjemnych reakcji alergicznych i pozwoli lepiej dopasować kosmetyki do indywidualnych potrzeb Twojej cery wrażliwej.

Jakie są kosmetyki hipoalergiczne i składniki aktywne?

Kosmetyki hipoalergiczne powstały z myślą o osobach, które mają skórę wrażliwą. Często reagują one niekorzystnie na składniki używane w tradycyjnych produktach kosmetycznych. Ich formuły są uproszczone, co znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia reakcji alergicznych. W skład takich kosmetyków wchodzą starannie wyselekcjonowane składniki aktywne, takie jak:

  • alantoina,
  • ceramidy,
  • pantenol.

Alantoina jest szczególnie ceniona za swoje łagodzące i regenerujące właściwości, dlatego idealnie nadaje się do pielęgnacji skóry podatnej na podrażnienia. Ceramidy z kolei wspierają hydrolipidową barierę skóry, co przyczynia się do jej lepszego nawilżenia oraz ochrony przed utratą wilgoci. Pantenol natomiast działa kojąco i nawilżająco, co wspomaga proces gojenia naskórka.

Warto również zwrócić uwagę, że wiele hipoalergicznych kosmetyków zawiera naturalne ekstrakty roślinne, które potęgują ich działanie pielęgnacyjne. Dlatego te produkty stanowią znakomity wybór dla osób poszukujących delikatnych rozwiązań do pielęgnacji wrażliwej cery.

Jaka jest rola naturalnych olejów i maseł w pielęgnacji?

Naturalne oleje i masła odgrywają kluczową rolę w pielęgnacji wrażliwej skóry, oferując szereg cennych korzyści. Przede wszystkim ich nawilżające właściwości skutecznie pomagają utrzymać optymalny poziom wilgoci, co jest szczególnie ważne dla osób borykających się z przesuszeniem.

Wśród najczęściej wybieranych naturalnych olejów znajdują się:

  • olej arganowy,
  • olej kokosowy,
  • olej jojoba.

Każdy z nich wyróżnia się swoimi specyficznymi właściwościami. Na przykład, olej arganowy obfituje w witaminę E oraz kwasy tłuszczowe, które wspomagają regenerację skóry. Masła, takie jak masło shea czy masło kakaowe, tworzą na skórze ochronną warstwę, która zapobiega nadmiernej utracie wilgoci.

Te naturalne składniki nie tylko nawilżają, ale również łagodzą podrażnienia. Dzięki swoim działaniom przeciwzapalnym mogą znacząco zmniejszyć zaczerwienienie oraz uczucie swędzenia. W rezultacie osoby z wrażliwą cerą często doświadczają ulgi po ich użyciu.

Regularne stosowanie olejów i maseł przyczynia się do poprawy funkcji barierowych skóry. Wspierają one zdolność organizmu do obrony przed niekorzystnymi czynnikami środowiskowymi oraz alergenami. Dlatego wykorzystanie tych składników może prowadzić do długotrwałej poprawy kondycji cery wymagającej specjalnej troski.

Jak chronić skórę przed słońcem i zimnem dla skóry wrażliwej?

Ochrona wrażliwej skóry przed słońcem i zimnem jest niezwykle istotna dla jej kondycji oraz estetyki. Osoby z cerą skłonną do podrażnień powinny codziennie aplikować kremy z filtrem SPF, by zabezpieczyć skórę przed szkodliwym promieniowaniem UV. Zaleca się wybieranie filtrów mineralnych, które są zazwyczaj lepiej tolerowane przez delikatną skórę niż ich chemiczne odpowiedniki.

W okresie letnim kluczowe jest stosowanie kosmetyków o wysokim współczynniku SPF, najlepiej powyżej 30. To skuteczna metoda na ochronę skóry przed silnym działaniem słońca. Dodatkowo warto:

  • ograniczyć czas spędzany na słońcu,
  • unikać korzystania z solarium.

Zimą natomiast ochrona przed zimnem staje się równie ważna i wymaga użycia kosmetyków o właściwościach ochronnych. Tłuste kremy lub balsamy tworzą na powierzchni skóry barierę, która zapobiega wysuszeniu i podrażnieniom wywołanym przez niskie temperatury oraz wiatr.

Nie zapominaj także o odzieży ochronnej – szalikach i rękawiczkach – które skutecznie osłonią wrażliwe obszary ciała przed mrozem. Regularne nawilżanie skóry po powrocie do domu to kolejny krok w kierunku jej regeneracji i ochrony.

Jakie filtry słoneczne i ochrona skóry w zimie są zalecane?

Aby skutecznie zabezpieczyć wrażliwą skórę przed zimowym chłodem, warto sięgnąć po filtry słoneczne o wysokim SPF. Należy je nałożyć na wcześniej użyty emolient nawilżający. Zdecydowanie zaleca się stosowanie filtrów mineralnych, które są lepiej tolerowane przez osoby z delikatną cerą niż ich organiczne odpowiedniki.

Warto wybrać produkty, które nie tylko chronią przed szkodliwym promieniowaniem UV, ale również intensywnie nawilżają i tworzą solidną barierę ochronną. Kremy z filtrem to znakomite rozwiązanie w trudnych warunkach zimowych, łącząc te funkcje w jednym produkcie.

Nie zapominajmy, że ochrona przed promieniowaniem UV jest kluczowa także zimą. Mimo niskich temperatur słońce nadal może negatywnie oddziaływać na naszą skórę. Szczególnie osoby korzystające z retinolu i kwasów powinny szczególnie dbać o ochronę przeciwsłoneczną, aby uniknąć podrażnień oraz ewentualnych uszkodzeń.

Dbając o filtry słoneczne i odpowiednią pielęgnację skóry w czasie zimy, można znacząco poprawić komfort osób z wrażliwą cerą.

Jakie problemy skórne związane są z nadwrażliwością?

Problemy skórne związane z nadwrażliwością to temat, który dotyka wiele osób. Dolegliwości takie jak podrażnienia oraz reakcje alergiczne są dość powszechne. Osoby z wrażliwą cerą często borykają się z nieprzyjemnymi objawami, takimi jak swędzenie, mrowienie czy zaczerwienienia. Przyczyny tych trudności mogą być różnorodne; do najważniejszych należą czynniki środowiskowe, w tym zmiany temperatury, promieniowanie UV oraz substancje chemiczne obecne w kosmetykach.

Podrażnienia skóry to typowy problem dla ludzi o nadwrażliwej cerze. Takie dolegliwości mogą wystąpić na skutek kontaktu z:

  • detergentami,
  • środkami czyszczącymi,
  • niewłaściwie dobranymi produktami pielęgnacyjnymi.

Z kolei reakcje alergiczne często mają miejsce po użyciu kosmetyków zawierających potencjalne alergeny, co skutkuje stanami zapalnymi.

Aby złagodzić te nieprzyjemności, niezwykle istotne jest stosowanie odpowiednich metod pielęgnacyjnych. Odpowiednie nawilżenie i ochrona przed drażniącymi czynnikami mogą znacząco poprawić komfort skóry. Warto także zwrócić uwagę na składniki aktywne w kosmetykach; najlepszym wyborem będą te hipoalergiczne oraz naturalne oleje i masła, które działają kojąco i sprzyjają regeneracji skóry.

Jakie są reakcje alergiczne, podrażnienia i ich łagodzenie?

Reakcje alergiczne oraz podrażnienia skóry to często spotykane problemy, zwłaszcza u osób z wrażliwą cerą. Zazwyczaj takie reakcje objawiają się czerwoną, swędzącą wysypką w miejscach styku z alergenem, co wskazuje na to, że organizm reaguje na substancję, która jest mu obca. Podrażnienia natomiast najczęściej są wynikiem działania drażniących składników, takich jak nieodpowiednie kosmetyki czy detergenty. Wśród typowych symptomów podrażnienia można wymienić:

  • zaczerwienienie,
  • pieczenie,
  • uczucie suchości.

Aby złagodzić te nieprzyjemności, warto sięgnąć po kojące składniki. Do najbardziej efektywnych należą:

  • alantoina – ma działanie regenerujące i przyspiesza proces gojenia naskórka,
  • pantenol – skutecznie nawilża oraz łagodzi wszelkie podrażnienia,
  • skwalan – wspiera naturalną barierę lipidową skóry.

W przypadku wystąpienia reakcji alergicznych lub podrażnień ważne jest unikanie dalszego kontaktu z potencjalnymi alergenami. Rekomendowane jest również stosowanie preparatów zawierających składniki łagodzące dolegliwości. Regularne korzystanie z hipoalergicznych kosmetyków może znacznie pomóc w zapobieganiu nadwrażliwości skóry.

Jakie są domowe sposoby na pielęgnację skóry wrażliwej?

Domowe sposoby na pielęgnację wrażliwej cery opierają się na naturalnych składnikach, które skutecznie łagodzą podrażnienia oraz intensywnie nawilżają skórę. Oto kilka sprawdzonych metod:

  1. Aloes – żel z aloesu ma właściwości kojące i nawilżające. Można go stosować bezpośrednio, aby przynieść ulgę w przypadku wszelkich podrażnień.
  2. Olejki roślinne – takie jak olej kokosowy, jojoba czy migdałowy doskonale sprawdzają się w roli nawilżaczy, tworząc jednocześnie ochronną barierę. Używanie ich jako serum lub bazy do maseczek znacząco poprawia kondycję skóry.
  3. Maseczki DIY – przygotowane z naturalnych składników takich jak miód, jogurt czy owsianka, mogą być stosowane raz w tygodniu dla dodatkowego nawilżenia i ukojenia. Miód nie tylko nawilża, ale również działa antybakteryjnie i wspiera proces regeneracji.
  4. Toniki z rumianku lub zielonej herbaty – naturalne toniki wykonane z tych składników mają działanie przeciwzapalne oraz łagodzące, co czyni je idealnym wyborem do codziennej pielęgnacji.
  5. Peelingi enzymatyczne – delikatne peelingi oparte na enzymach (np. z papai) skutecznie usuwają martwy naskórek, nie powodując przy tym podrażnień skóry.

Wykorzystanie tych domowych metod może znacząco poprawić stan oraz wygląd wrażliwej skóry, zapewniając komfort i ulgę od dyskomfortu spowodowanego nadwrażliwością.

Jakie są przepisy na kosmetyki DIY i naturalne metody łagodzenia podrażnień?

Aby stworzyć skuteczne kosmetyki DIY, które będą idealne dla wrażliwej skóry, warto sięgnąć po naturalne składniki. Poniżej znajdziesz kilka inspirujących przepisów oraz praktycznych metod.

Przepisy na kosmetyki DIY:

  1. Puszyste masełko różane do ciała:
    • Składniki: masło shea, olej kokosowy, olejek różany,

    Połącz masło shea z olejem kokosowym w równych proporcjach. Następnie dodaj kilka kropli olejku różanego i starannie wymieszaj całość. Przechowuj w słoiczku.

  2. Lawendowy puder do kąpieli:
    • Składniki: sól Epsom, suszone kwiaty lawendy, olejek eteryczny z lawendy,

    Wymieszaj sól Epsom z suszonymi kwiatami lawendy. Dodaj kilka kropel olejku eterycznego i umieść mieszankę w estetycznym słoiku.

  3. Naturalna pomadka do ust:
    • Składniki: wosk pszczeli, olej jojoba, masło kakaowe,

    Rozpuść wszystkie składniki w kąpieli wodnej i przelej do małych pojemników.

  4. Peeling cytrusowo-miętowy:
    • Składniki: cukier brązowy, oliwa z oliwek, kilka kropli olejku miętowego,

    Wszystkie składniki zmieszaj i stosuj na wilgotną skórę podczas relaksującej kąpieli.

Naturalne metody łagodzenia podrażnień:

  • Aloes: Żel aloesowy ma właściwości kojące; można go bezpośrednio aplikować na podrażnienia,
  • Prowitamina B5 (D-pantenol): Stosowana jako krem lub żel wspiera regenerację skóry,
  • Ekstrakt z prawoślazu oraz macerat nagietka: Te składniki charakteryzują się działaniem przeciwzapalnym i łagodzącym,
  • Kwas hialuronowy i skwalan z trzciny cukrowej: Skutecznie nawilżają skórę oraz wzmacniają jej barierę ochronną.

Wszystkie proponowane przepisy są proste do wykonania i wykorzystują naturalne składniki dostępne w większości sklepów ze zdrową żywnością oraz aptekach. Tworzenie własnych kosmetyków DIY to nie tylko korzyść dla skóry, ale również przyjemność płynąca z tworzenia unikalnych produktów pielęgnacyjnych.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *